Bulut bilişim

Ahmet Hamdi Atalay
03 Şubat 2012 Cuma
999 defa okundu
Yorum
Yazdır
PDF

Bilgisayarlaşmanın yaygınlaşmaya başladığı 70’li yıllarda kurum ve işletmeler “mainframe” denen merkezi bir bilgisayar ve ona bağlı terminaller kullanıyordu.

Bu terminaller sadece komutların girildiği bir klavye ve görüntünün oluştuğu bir ekrandan ibaretti. Bu cihazların üzerinde hiçbir akıllı ünite (işlemci, hafıza vb.) bulunmuyor, ne işletim sistemi ne de uygulama yazılımı yer almıyordu. Tüm bilgilerin tutulması ve işlenmesi merkezi bilgisayar tarafından gerçekleştiriliyordu.

Kişisel bilgisayarlaşmasının başladığı 80’li yıllarda ise PC (kişisel bilgisayar) olarak adlandırılan akıllı cihazlar sayesinde merkezi bir birim olmaksızın her türlü iş ve işlem her kullanıcının kendi varlık noktasında yapılabilir hale geldi. Kişisel bilgisayarlar, sahip olduğu kendine ait işlemci, hafıza, görüntü işleme vb. birimleri ile işletim sistemi ve uygulama yazılımları sayesinde kullanıcısına bilişim teknolojilerinin tüm imkan ve kabiliyetlerini başkaca bir bağımlılık gerekmeden sunar hale geldi.

Ağlar dönemi olarak adlandırılabilecek 90’lı yıllarda ise artık kişisel bilgisayarlararın bir ağa ve bu ağ vasıtasıyle de birbirlerine bağlanma dönemi başlamış oldu. Önceleri daha çok mühendisler yada bilişim profesyonellerince kullanılan bilgisayarlar bu dönemde her türlü iş yerinde her çalışanın işini yapmak için kullanıdığı araçlar haline gelmiştir.

Dünya çapında ağ (World Wide Web) yada “internet” çağı kabul edilen 2000’li yıllarda internetin de sağladığı imkanlarla bilgisayarlar, artık insanların sadece işlerini yapmak amacıyle kullandıkları araçlar olmaktan çıkıp sosyalleştikleri, bilgi/belge paylaştıkları, oyun oynayıp eğlendikleri, yazılı/sözlü/görüntülü haberleştikleri araçlar halini almışlardır. Bilgisayarlar fonksiyon ve şekil değiştirmeye başlamış, cep telefonu, fotoğraf makinası, video kamera, televizyon vb. cihazlar ile de bütünleşerek çok fonksiyonlu hale gelmiş; hafifleyip küçülerek kolayca elde yada cepte taşınabilir olmuşlardır. Bu dönemde neredeyse dünyadaki tüm bilgisayarlar birbirleriyle bağlantılı ve iletişim halindedirler. Aynı zamanda Telekom-IT-Medya yakınsaması (Convergence) olarak gerçekleşmekte olan bu gelişme nedeniyle söz konusu bu üç alanda pazarlar, uygulamalar, altyapı ve erişim cihazları da benzeşmeye başlamıştır. Kullanıcılar her yaş ve sınıftan insanlardan oluşmakta; kullanıcı beklenti ve talepleri sürekli artmakta; geleneksel yaklaşım, altyapı ve iş modelleri yetersiz kalmaktadır.

2010’lu yıllar itibariyle artık bilişim, 3. evresine erişmiş bulunmaktadır. “BULUT” olarak adlandırılan bu evre, her şeyin kullandıkça öde modeliyle servis olarak sunulabildiği, kullanıcılar açısından talebe göre ölçeklenebilir bilişim kaynaklarına sahip olabilme olanağının olduğu bir dönemi ifade etmektedir.

Bu evrede internet, artık günlük hayatın ayrılmaz bir parçası olmuş, eğitimden eğlenceye, işten sosyalleşmeye her türlü beşeri faaliyetin odağına yerleşmiştir. Kullanıcıların sahip oldukları erişim cihazları (akıllı cep telefonu, iPad, PC, notebook, netbook vb.) ile İnternet üzerinden buluta erişip Bilişim Teknolojilerinin (BT) her türlü imkan ve hizmetlerinden zaman, mekan ve teknoloji kaygısı taşımaksızın yararlanabildiği bir aşamadayız. “Bulut Bilişim” (Cloud Computing) olarak adlandırılan bu aşama aynı zamanda BT kaynaklarının servis olarak sunulduğu sanallaşma (virtualization) dönemi olarak ta kabul edilmektedir.

Bulut bilişimin tüm dünyada ortan kullanılan bir tanımı bulunmamakla birlikte genel kabul görmüş özellikleri dikkate alındığında şöyle bir tanım yapmak mümkündür;

“Bulut bilişim”, belirli bir teknolojiye karşılık gelmeyip çeşitli erişim ve bilişim teknolojileri ile altyapılarının bir bulut içinde toplandığı, kullanıcıların verilerinin ve kullanacakları uygulama yazılımlarının kendi bilgisayarında değilde uzaktaki bir bilgisayarda tutulduğu ve gerekiyorsa orada işlendiği; sözkonusu bu veri ve yazılımlara erişimin internet üzerinden yapıldığından kullanıcıların sahip oldukları cihaz ve bilgisayarın teknoloji ve kapasitesinin öneminin azaldığı, kullanımın sanal sistemler üzerinden ve kullandığın kada öde mantığı ile yapıldığı yeni bir yaklaşımı ifade ediyor.

Bir yandan kavramları oturup bir yandan da teknolojisi gelişmekte olan bulut bilişim artık gerek bilişimciler ve gerekse kullanıcılar için sonut bir olgu halini almıştır. Gartner tarafından her yıl güncellenerek yayınlanan en önde gelen 10 stratejik teknolojiler listesinde bulut bilişim ilk sıradaki yerini son iki yıldır korumaktadır.

“Bulut bilişim” başlangıçta Bilgi Teknolojileri (IT) için geliştirilmiş olmasına rağmen giderek tüm Bilgi ve İletişim Teknolojileri (ICT) için uygulanabilir bir yaklaşım olmaya başlamıştır. Gerek sabit ve gerekse mobil yeni nesil erişim teknolojileri (4G, WiMAX, xDSL, FTTx vb.) ile kalite, hız ve bantgenişliğinde sağlanan olağan üstü gelişmelerin sonucunda bilgisayarlar artık bir tür erişim cihazı halini almakta ve işe yarar olmaları için eskisi kadar yüksek kapasiteli ve yetenekli olması gerekmemektedir. Bu yeni yapıda kişisel veriler (doküman, resim, video vb.) ile uygulama yazılımları (örneğin Word, Powerpoint, Excel vb.) erişim cihazlarında değil bulut içinde bir yerlerde olup ve kullanıcılar internet üzerinden ve ihtiyaçları oldukları anda bunlara ulaşabileceklerdir.

Bulut bilişim uygulama modelleri

Temel mantık aynı olmakla birlikte verilerin, yazılımların ve sunucuların bulunduğu ortam ve paylaşım yöntemine bağlı olarak 5 ayrı uygulama modeli söz konusu olabilmektedir.

Bulut bilişimi mimarisi

Bulut bilişimle birlikte Yazılımların, Platformların yada Altyapıların servis olarak sunulduğu yeni bilişim mimarisi söz konusu olmaktadır.

http://www.computerworld.com.tr/cloud-computing-mimari-ve-kullanim-senaryolari-detay_3844.html

Yukarıdaki şekilde görüleceği gibi bu mimari 3 temel aktörlerden (Tüketici, Servisi Sağlayıcı ve Servis Geliştirici) oluşmaktadır:

Tüketici:
Servis sağlayıcının sunduğu hizmetleri (yazılım, platform ya da altyapı servisleri) tüketen kurum ya da bireylerdir. Genellikle abone oldukları servisleri “kullandıkça öde” modeline göre kullanırlar. Tüketici, servis sağlayıcı ile hizmet seviyesi anlaşması (SLA) ya da kontrat esasına göre çalışıyor olabilir ve abonelik, yönetim, yardım, servisin tüketimi işlemlerini erişim katmanı üzerinden (İnternet) gerçekleştirir.

Servis sağlayıcı:
Servis sağlayıcı, servislerini (altyapı –IaaS-, platform –PaaS-, yazılım –SaaS-) planlar, oluşturur ve tüketicinin kullanımına sunar. Servis geliştiricilerin geliştirdiği uygulama ve servisler bunların üzerine kuruludur.

Servis geliştirici:
Servis geliştirici, servis sağlayıcının sunmuş olduğu temel servisleri alıp yeni uygulama ya da servisler oluşturur. Tamamen yeni bir servis geliştirebileceği gibi, var olan servise kendisi de değer katarak kendi markasını oluşturarak pazarlıyor da olabilir.

Bulut bilişimin unsurları

Servis olarak yazılım - SaaS (Software as Service): Bu sistemde kullanıcılar geleneksel yazılım satın alma modeli dışında ihtiyaçları olan uygulama ve yazılımlar ile içerikleri (video, müzik vb.) belli bir süre için yada kullanım bazında kiralamak suretiyle kullanabiliyorlar. Genelde açık kaynak kodlu, teknolojiden ve cihazdan bağımsız olarak geliştirilen bu uygulama ve yazılımlar kullanıcılara donanım, yazılım, güncelleme ve bakım gibi ilave maliyetler çıkarmıyorlar. Kullanıcıların erişim cihazlarına her hangi bir yazılım kurulumu yapılmadığından cihazların eskisi kadar yüksek yetenekli ve kapasiteli olması gerekmiyor, yazılımların korunması ve güncellenmesi gibi problem ve maliyetler ortadan kalkarak kullanıcıların sahip olma ve işletme maliyetleri önemli ölçüde azalıyor.

Bu tür uygulama (ERP, CRM vb.) ve yazılımlar (ofis, resim işleme, çizim, tasarım yazılımları) Web tabanlı ve internet üzerinden bağlanılarak kullanılabilen servisler haline gelmekte ve yeni bir iş modeli olan bu yapıda SaaS hizmet sağlayıcıları ortaya çıkmaktadır.

Özellikle son zamanlarda Web tabanlı yazılımların gelişip yaygınlaşması ile bulut bilişim uygulamalarıda aslında başlamış oldu.Halen oldukça yoğun olarak kullanılmakta olan Facebook, Youtube, Google Docs, Zoho Office, Yahoo Mail gibi uygulamalar bunun en güzel örneğini oluşturuyor. Veriler ve işlemler tamamen uzaktaki bilgisayar kümelerinde (Sunucu yada Veri Merkezi) tutuluyor ve kullanıcıya sadece sonuçları yansıyor.

SaaS’ın kullanıcı, kurum ve işletmelere faydaları;

Erişim cihaz (PC yerine TC gibi daha basit ve ucuz) maliyetlerinde azalma,
Bilişim altyapı (Sunucu, Veri Depolama vb.) maliyetlerinde azalma,
Bakım ve güncelleme maliyetlerinde azalma,
Güvenlik maliyetlerinde azalma,
Yazılım lisans maliyetleri sıfırlanır,
Uygulama geliştirme maliyetleri sıfırlanır,
Kullandığınız süre, kapasite, işlem gücü ve kullanıcı sayısı kadar ödeme,
Hizmeti herhangi bir yerden ve herhangi bir zamanda, donanım ve işletim sistemi (Windows veya Unix vb. farketmez) bağımsız alabilme.

· Servis olarak platform - PaaS (Platform as Sevice): PaaS yaklaşımı ile servis üretimi, entegrasyonu ve işletmesini içine alan hizmetleri PaaS hizmet sağlayıcıları tarafından üstlenilerek müşterilerin bu platformlar üzerinde kendi servislerini üretmesine dayanan yeni bir iş modeli ortaya çıkmaktadır. Servis sağlayıcı alt yapıyı hazırlar, müşteriler bu alt yapı üzerinde uygulamalarını geliştirip barındırırlar. Bu servislere örnek olarak Google Apps Engine, Microsoft, ve Salesforce.com verilebilir.

Servis olarak altyapı - IaaS (Infrastructure as Service): Bir çeşit altyapı paylaşımı yada sanallaştırma hizmeti olarak kullanıcıların, Altyapı işletmecisi yada veri merkezlerinden (data center) kapasite kiralama ve onu kendi sistemleriymiş gibi kullanma esasına dayanıyor. Müşteri sistem ve alt yapı gereksinimleri için bir servis sağlayıcı kullanır. BT kullanıcısı işlemci gücü, kanal, veri saklama ve ağ kaynaklarını ihtiyacı olduğu oranda, yer ve zamanda servis olarak kiralar. Telekom tarafından s"anal Mobil işletmeciliği" (MVNO), roaming uygulamaları vb. ile bilgi teknolojileri tarafında Amazon, GoGrid vb. uygulamaları buna örnek olarak verilebilir.

Sonuç

İnsanlar her geçen gün daha hızlı, daha ucuz ve daha kaliteli şekilde; her zaman, her yerden ve her platformdan bilgiye erişebilir ve onu işleyebilir hale gelmek istiyorlar. Bilişim teknolojilerinin geldiği seviye bunun için yeterli olmasına rağmen standartların geliştirilmesi, işletmelerin buna uygun iş modelleri oluşturması ve insanların bu sisteme alışmaları biraz zaman alacak olsa da bulut bilişim geleceğin bilişim yaklaşımı olarak değerlendirilmektedir.

Bu yeni yaklaşımla birlikte Bilişim dünyası eskiye oranla çok daha fazla olarak aşağıdaki terimleri kullanır olacaktır.

• Kullandıkça ödeme,

• Self-servis hizmet ve uygulamalar,

• Sanallaşma ve altyapı paylaşımı,

Özellikle işletmeler ve kamu kurumları için, gerek uygulamada standardizasyonun sağlanması (dolayısıyle e-Devlet, e-Eğitim, e-Sağlık vb. uygulamaların daha sağlıklı olabilmesi) ve gerekse ölçek ekonomisi avantajlarından yararlanılarak yatırım ve işletme maliyetlerinin en aza indirilebilmesi için şimdiden bulut bilişim mutlaka bir alternatif olarak ele alınıp değerlendirilmelidir.

Girişimci ve işletmeciler için ise, Web tabanlı yazılımlar, her ortamdan kullanılabilen içerikler ve onların barındırılıp hizmet olarak sunulabildiği bulut bilişim sistemleri geleceğe yönelik yapılabilecek en önemli yatırımlar olacaktır.

Tüm bunlara rağmen bulut bilişim dikensiz gül bahçesi de değildir; mevcut durumda gelişmesi gereken pek çok alan ile çözüm bulunması gereken belirsizlik yada risk olarak algılanan pek çok konu vardır. Bunlardan bazıları şunlardır:

• Mahremiyet,

• Bilgi güvenliği,

• Servis sağlayıcıya bağımlılık,,

• Teknik standartların oturmamışlığı,

• Yasal düzenlemeler ve regülasyon eksikliği,

• Denetim altyapısının yetersizliği ve eksikliği,

• Ulusal ve uluslararası yasal düzenlemelerin uyumsuzluğu.

Kaynakça
1. Cloud Computing: Computerworld Türkiye

2. NEC Cloud oriented ICT Service Business of Carrier_2010
3. SUN Cloud Computing Premier: http://sun.com/

4. http://opencloudmanifesto.org

5. http://cloud-standards.org

6. CIO Global Cloud Computing Adoption Survey January 2011