Avrupa’da sınır ötesi bir elektronik kamu satın alım projesi: PEPPOL

• MAKALE
• Konuk Yazar
• 19 Nisan 2011 Salı
• Yorum
• Yazdır
• PDF

Vatandaşlarına daha hızlı, kolay ve kaliteli hizmet verebilmek için, hizmetlerini elektronik ortamda sunabilecekleri değişik alternatifler oluşturmayı hedefleyen eGovernment dönüşümü, verilen hizmet kalitesinin artması, yapılan harcamalarda tasarrufun sağlanması ve standardizasyonun belirlenmesi ve oluşması gibi kamu faydaları öngörmektedir. Bu dönüşüm sürecinin bel kemiği, kamu mal ve hizmet alımlarında şeffaflık ve eşitlik ilkelerinin yanı sıra, büyük tasarrufu da beraberinde getirdiği pek çok çalışmayla kanıtlanmış elektronik satın alım (eProcurement) uygulamalarıdır. Bu nedenledir ki, pek çok kamu sektör ICT( Bilgi ve iletişim Teknolojileri) projeleri yatırımlarının kısıldığı bu günlerde, elektronik satın alım projelerini hayata geçirmeye yönelik yatırımlar ise gittikçe artmaya devam ediyor. Yapılan tahminlere göre, tüm Avrupa Sözleşme Makamları, kamu alımlarını elektronik ortamda gerçekleştirdiği takdirde, yaklaşık 50 milyon Avro’nun üzerinde bir yıllık tasarruf elde edilebilir. Öte yandan, elektronik kamu alımlarının etkin maliyetli olabilmesi için belirlenen standartlara uyumlu olması ve interoperability-birlikte çalışabilirliği mümkün kılması gerekmekte. Bu alandaki en büyük Avrupai girişim, kuskusuz PEPPOL ( Pan European Public Procurement On-Line) Projesi.

PEPPOL ( Pan European Public Procurement On-Line) Avrupa Komisyonu’nun Rekabet Edebilirlik ve Yenilik Çerçeve Programı (CIP) altındaki üç programdan biri olan Bilgi ve İletişim Teknolojileri Politika Destek Programı'na (ICT PSP) ait, 4 yıllık (1 Mayıs 2008- 30 Nisan 2012) bir pilot proje. Norveç Kamu Yönetimi ve eDevlet Ajansı - DIFI tarafından koordine edilen söz konusu elektronik satın alım projesi, 12 ülkeden 18 Faydalanıcı (Beneficiaries) tarafından yönlendirilen geniş ölçekli bir proje olmakla beraber, 30 milyon Avro’luk bütçesi ile Avrupa bazında, sınır ötesi (cross-border) elektronik kamu satın alım sistemini hayata geçirebilmek için ortak standartların belirlenmesi ve bu standartların implementasyonunu hedefliyor. Bir başka deyişle, PEPPOL Projesinin amacı, öyle bir Pan-Avrupa pilot çözümü ortaya koymak ki, bu Pan-Avrupa pilot çözümü, mevcut nasyonal sistemlerle eşgüdümlü bir şekilde, Avrupa bazında ve birlikte çalışabilirliği mümkün kılan bir kamu satın alım sistemini hayata geçirsin. Böylelikle, ihale veren kamu kuruluşları ve teklif veren ekonomik kullanıcılar (Economic Operator) arasındaki elektronik satın alma işleminin, sınırlardan bağımsız bir şekilde ve KOBİ’leri destekleyici bir politikayla gerçekleşmesi öngörülüyor.

Avrupa Birliği’nin, KOBİ’lerin Kamu Mal Alım Piyasalarına Erişiminin Değerlendirilmesi Final Raporu’na gore 2006 ve 2008 yılları arasında AB-27 bölgesinde, AB eşik miktarını aşan kamu ihale sözleşmelerini imzalamaya hak kazanan KOBİ’lerin oranı %58 ile %61 arasında değişmekte. Bu dönem bir bütün olarak ele alındığında, söz konusu oran %60 olarak hesaplanmış. Yine aynı rapora göre, ihale veren pek çok kamu kuruluşları için, kamu alımlarında KOBİ’lere fırsat eşitliği yaratan çözümler bulmak ön planda değil. PEPPOL Projesi, vergi mükelleflerine tasarruf yolu açmak ve kamu alımları sürecinde ihale gönderim prosedürlerini basitleştirmeye ek olarak, firmalar arası rekabeti de arttıracak ve kamu alım piyasalarına KOBI erişimini, fırsat eşitliği yaratarak destekleyecek. Yazılım yapı taşlarını (software building blocks) trans-nasyonal elektronik satın alım sisteminden en büyük payda fayda sağlayacak olan KOBİ’lere odaklayan PEPPOL Projesi, Avrupalı şirketlere pazarlarını genişletme , ayrıca elektronik Katalog (eCatalogue) ‘dan elektronik Fatura (eInvoice) ‘ya kadar standartlaştırılmış ve ekonomik operatörlere, özellikle de KOBİ’lere daha ekonomik ve güvenli bir ‘’birlikte çalışabilirliği’’ (interoperability) mümkün kılan bir sınır ötesi elektronik satın alim işlemini gerçekleştirme imkanı sunuyor. KOBİ’lerin kamu alım piyasalarına erişimlerinin artması, daha çok rekabet ve dolaylı olarak da ihale veren kamu kuruluşlarının harcamalarının daha iyi değerlenmesi, bunun sonucunda da topluma daha iyi ve kaliteli hizmet olarak geri dönecek.

Diğer yandan, PEPPOL Projesi mevcut nasyonal elektronik satın alim sistemlerinin yerini almayı değil,  bu sistemleri birbirine entegre etmeyi hedefliyor. Bu entegrasyon, AB üyesi bir ülkeden teklif veren bir ekonomik operatörün, herhangi bir AB kamu kurulusuyla hem ihale hazirlik suresince (pre-award phase) hem de ihale  sonuclandiktan sonraki surecte (post award phase) elektronik bir şekilde iletişim kurabilmesi anlamına geliyor. AB’nin Smarter, Faster, Better eGovernment 8th Benchmark Araştırması’na göre, 2009 itibariyle Avrupa Birliği 27 üye ülkesinden 26’si bir elektronik satın alım sistemini hayata geçirdi (tek istisna Yunanistan). Lakin her ne kadar elektronik satın alım sistemleri AB çapında geniş bir uygulama alanı oluşturduysa da, çerçeveyi tamamlayacak tek eksik parça “trans-nasyonal” kavramıydı. PEPPOL Projesi sayesinde üye ülkelerin kendi nasyonal sistemleri, yeni bir nitelikle – yani trans-nasyonal kavramıyla–  zenginleşme imkânı elde edecek ve bu nasyonal sistemlerin birbirleriyle sürekli etkileşim halinde olması sağlanacak. Böylelikle, Avrupalı şirketlerin, birliğin herhangi bir yerinde kamu alımı ihalelerini kazanmaları bir problem olmaktan çıkacak ve çok da uzun olmayan bir süreç içerisinde, örneğin bir İtalyan şirketi Almanya veya Fransa’da bulunan bir kamu kuruluşunun açtığı ihaleye, kendi ülkesindeki kamu ihalelerine teklif verir gibi, ayni kolaylıkta teklif verebilecek. Projenin bu trans-nasyonal niteliği, Avrupa Birliği Bilgi Toplumu ve Medya Komiseri Viviana Reding’in de belirttiği gibi “Tek Avrupa Pazarı” nı hayata geçirme yolunda temel bir adim sayılıyor.                      

Şekil 1: Avrupa’daki kamu sözleşme makamları ve de ekonomik operatörler PEPPOL altyapısı sayesinde tamamen elektronik olarak iletişim kurabilecekler. 

PEPPOL Projesinin öngördüğü bir diğer avantaj ise kamu alımlarında önemli bir tasarrufu da beraberinde getirecek olması. Yapılan analizlere göre Avrupa’da gerçekleştirilen kamu alımlarının GSYİH’ ya oranı %16 civarlarında seyrediyor. Bu kamu mal ve hizmet alımlarının, standartlara dayalı bir elektronik platforma taşınarak gerçekleştirilmesi, oldukça önemli bir tasarrufu da beraberinde getiriyor. Avrupa Komisyonu’nun 18.10.2010 tarihli elektronik satın alım platformlarının kullanımının yaygınlaştırılması içerikli Yeşil Kitap’ta (Green Paper) Avusturya Federal Kamu İhale Ajansı’nın 2008’de gerçekleştirdiği 830 milyon Avro’luk elektronik kamu alımından yaklaşık 178 milyon Avro tasarruf ettiği, İtalya’da ise Emilia-Romagna Bölgesi’nde elektronik kamu alim hizmeti sunan Intercent-ER Ajansı’nın, 2008 yılında geçekleşen 419 milyon Avro’luk kamu alım işleminden yaklaşık 67,5 milyon Avro ve 45 insan-yılı tasarruf ettiği belirtiliyor. Bu tasarruf oranları, PEPPOL Projesi’nin, elektronik ortamda ve AB bazında gerçekleşen kamu alımlarında, ortak standartlara dayanan ve birlikte çalışabilirliği mümkün kılan bir Pan-Avrupa çözümü üretmesiyle daha da artacak.

Avrupa Komisyonu, 2012-14 yılları arasında AB üyesi ülkeler tarafından, PEPPOL sonuçlarına dayalı sınır ötesi hizmetlerin piyasaya sunulması gerektiğini belirtti. Bu hedefe ulaşabilmek için, PEPPOL Projesi “belirleme (specification) ” ve “geliştirme (development) “ fazlarını takiben, 1 Mayıs 2010 ‘da “test pilot” uygulamasina (test pilot phase) girdi. 1 Kasım 2010’dan itibaren ise üretim pilotu uygulamasına(production pilot)  girmiş bulunmakta. Kasım 2010’dan şu ana kadar, sayısı gittikçe artan üretim pilotları, PEPPOL çözümlerini kullanarak faaliyet gösterme amacıyla, PEPPOL konsorsiyum üyeleriyle entegre bir topluluk (community) oluşturmaktalar. Bu da tüm AB üye ülkelerinin ve projede yer alsın almasın, aralarında standartlaştırma kuruluşları, yazılım endüstrileri ve KOBİ’lerin olduğu diğer stakeholder’larin yapılan çalışmaları yakından takip etmesine ve spesifikasyonlarin geliştirilmesinde dolaylı olarak etkide bulunmalarına olanak tanıyacak.

Sonuç ve öneriler

Kamu alımlarında, Türkiye’nin içinde bulunduğu mevcut durumu rakamlarla özetleyecek olursak, Kamu İhale Kurumu 2010 yılı 12 Aylık Kamu Alımları İstatistikleri’ne göre, ihale yolu ile gerçekleştirilen kamu alımları, 2010 yılı itibariyle yaklaşık 63.644 Milyon TL. Bu rakam, Mart 2011 TÜİK Raporu’na  göre 2010 yılı 298 294 Milyon TL olan GSYİH’nın %21, 3’u anlamına geliyor. Bu alımların elektronik ortamda yapılmasının getireceği artılar arasında, daha şeffaf, daha düzenli planlanmış, daha hızlı işleyen ve kağıt tasarrufunu artıran bir ihale süreci yer alıyor. Her ne kadar Kamu Ihale Kurumu 1 Mart 2011 itibariyle elektronik teklif ve pilot sektör olarak belirlenen “tıbbi cihaz ve sarf malzemesi alımları” için elektronik teklif değerlendirme aşamaları da dâhil olmak üzere ihale işlemlerinin kâğıtsız olarak elektronik ortamda gercekleştirmeye baslamişsa da, elektronik kamu alım sisteminin tum sektorlerde işlevselliği üzerinde halen çalışılmakta.

Görüldüğü üzere, eDevlet Dönüşümü’nde oldukça önemli adımlar atan, ancak elektronik kamu satin alim sisteminde henüz yolun başında olan Türkiye, mevcut sistemini aktif bir şekilde kullanabilmeye yönelik çalışmalarından daha verimli sonuçlar elde edebilmek için:

-  Kamuda katılımcılık ve şeffaflık kavramlarını oturtmalı,
-  Kamuya elektronik ortamda hizmet sunan tüm kuruluşlar arasında birlikte çalışabilirliğin sağlanması ve de ortak standartların belirlenmesi konusunda yapilan calişmalar desteklenmeli,
-  Firmalar ve kamu kuruluşları, Kamu İhale Kurumu’nun elektronik satın alım platformu hakkında bilgilendirilmeli ve de yaygın kullanımlı bir elektronik kamu satın alım platformunun getireceği artılar mümkün olduğunca her fırsatta tartışılmalı.

PEPPOL Projesi içinde yer alma fırsatını yakalayan biri olarak temennim, Türkiye’nin, kamu innovasyon projelerinden en önemlileri arasında yer alan ve kamu alımlarında rekabette eşitlik, şeffaflık ve ekonomik etkinlik hedefleyen PEPPOL Projesi’ni yakından takip etme ve 2012 Nisan’da sonlandırılması öngörülen bu projenin sonuçlarını en etkin bir şekilde analiz ederek,   çözümlerini erişilebilir ve kullanılabilir kılan bir ortam yaratma fırsatını yakalamasıdır.

Yazar: PEPPOL Projesi Stajyeri – Consip S.p.A Selmin Ustaoğlu / İtalya - selmin05@hacettepe.edu.tr

Kaynaklar
1.       www.peppol.eu
2.       Evaluation of SMEs’ Access to Public Procurement Markets in the EU Final Report , European Commission
3.       Smarter, Faster, Better eGovernment ,8th eGovernment Benchmark Measurement | November 2009, European Commission
4.       Problemi e prospettive del Public Procurement in Italia tra esigenze della pubblica amministrazione e obiettivi di politica economica,  G.Albano-F.Russo - Consip S.p.A
5.       GREEN PAPER on expanding the use of e-Procurement in the EU 2010, European Commission
6.       http://www.ihale.gov.tr/Istatistikler_Raporlar/ihale_istatistikleri.htm
7.       http://www.tuik.gov.tr/PreTablo.do?tb_id=55&ust_id=16
8.       Study on the evaluation of the Action Plan for the implementation of the legal framework for
         electronic procurement (Phase II) Country Profiles 2010, European Commission
9.       E-PROCUREMENT IN ITALIA - PUNTI APERTI E AZIONI PROPOSTE, L. Bertini - Consip S.p.A